Vast, variabel of dynamisch: welk energiecontract past bij u?

In het kort
Het contracttype bepaalt alleen de energiekost. Netkosten, heffingen en btw zijn voor alle contracten gelijk. Vast: de prijs per kWh ligt vast voor de looptijd. Variabel: de prijs volgt elke maand of elk kwartaal een index. Dynamisch: de prijs volgt de groothandelsprijs per uur of kwartier. Daarvoor hebt u een digitale meter nodig. Voor een typisch gezin was dynamisch in 2025 gemiddeld het goedkoopst en vast het duurst. Voor uw gezin hangt dat af van wanneer u stroom gebruikt. U mag een vast contract zonder boete stopzetten. Mogelijk rekent de leverancier wel de vaste vergoeding aan. Geef uw eigen verbruik in bij de V-test van de Vlaamse Nutsregulator.

Veelgehoord: wat klopt er?

Wat staat er op uw factuur?

Volgens de CREG, de federale energieregulator, heeft uw factuur vier delen:

1. Energiekost. De prijs per kWh plus een vaste vergoeding per jaar. Dit is volgens de CREG het enige deel dat uw leverancier zelf bepaalt.
2. Netkosten. Transport (Elia) en distributie (Fluvius). De regulator keurt de tarieven goed. U kiest uw netbeheerder niet.
3. Heffingen. Wettelijke bijdragen van de overheid.
4. Btw. Sinds 1 april 2023 is het btw-tarief op elektriciteit en aardgas permanent 6 procent, volgens de FOD Financiën.

Het contracttype beïnvloedt alleen het eerste deel. Meer uitleg staat in "Hoe de stroomprijs tot stand komt".

Eén netkost hangt van uw gedrag af: het capaciteitstarief. Fluvius meet uw hoogste kwartier van de maand, in kW. Iedereen met een digitale meter betaalt minstens voor 2,5 kW. Volgens de Vlaamse Nutsregulator is het Vlaamse gemiddelde in 2026 ongeveer € 53,39 per kW per jaar, exclusief btw. Het tarief verschilt per netbeheerder. Een lage energieprijs verandert dit niet.

Zo werken de drie types

Vast

De prijs per kWh blijft gelijk tot het einde van de looptijd. Bij contracten van bepaalde duur mag de leverancier de prijs niet eenzijdig wijzigen, schrijft de FOD Economie (2022).

Wat u moet weten:

• Looptijd. Op de tariefkaart staat hoe lang de prijs vastligt.
• Het einde. Wat er na de looptijd gebeurt, staat in de voorwaarden. De Kamer keurde op 2 juli 2026 een wet goed. Leveranciers moeten u daardoor minstens twee maanden vooraf verwittigen bij stilzwijgende verlenging. De wet geldt in grote lijnen voor contracten vanaf 1 januari 2027. Een bevestiging dat ze al in het Belgisch Staatsblad staat, is er niet.
• Vroeger stoppen. De elektriciteits- en gaswet verbieden elke vergoeding als een gezin zijn contract beëindigt, zegt de Ombudsdienst voor Energie. De Vlaamse Nutsregulator meldt wel dat leveranciers de vaste vergoeding voor een half of een heel jaar kunnen aanrekenen. De Ombudsdienst noemt een vaste vergoeding voor een volledig jaar een (verkapte) verbrekingsvergoeding. Volgens dezelfde wet van 2 juli 2026 mag de leverancier de vaste vergoeding alleen pro rata aanrekenen, voor contracten vanaf 1 januari 2027.
• Overstappen. Reken op ongeveer 3 weken voor een overstap, volgens de Vlaamse Nutsregulator.

Variabel

De prijs volgt een index van de groothandelsmarkt. Die index kan elke maand of elk kwartaal wijzigen. Test-Aankoop noemt tientallen verschillende indexen. Sommige volgen de prijs voor de volgende maand of het volgende jaar (forward). Andere volgen de prijs voor de volgende dag (spot). Volgens Test-Aankoop (2022) is spot meestal goedkoper, maar de prijs schommelt meer.

Wat u moet weten:

• Wat u leest is niet altijd wat u betaalt. Bij een spotcontract toont de tariefkaart de laatst bekende waarde. De prijs van deze maand kent u pas achteraf.
• De leverancier mag de prijs aanpassen. Bij contracten van onbepaalde duur mag dat, als u zonder verbrekingsvergoeding kunt opzeggen (FOD Economie). De prijsformule ligt doorgaans minstens een jaar vast, volgens de Vlaamse Nutsregulator.
• Vaste vergoeding. Bij vertrek mag de leverancier voor een variabel contract hooguit zes maanden vaste vergoeding aanrekenen (VRT, 2023).

Dynamisch

De energieprijs verandert per uur of per kwartier. Hij volgt de Belgische groothandelsprijs voor de volgende dag (day-ahead). U kent die prijzen een dag vooraf. Sinds 1 oktober 2025 bestaan ze per kwartier, schrijft Test-Aankoop. Sommige contracten rekenen nog per uur.

Wat u moet weten:

• Digitale meter. U hebt een digitale meter nodig. Ook geeft u uw netbeheerder toestemming om de kwartierwaarden aan uw leverancier door te geven. Een meter met exclusief nachttarief (bijvoorbeeld voor accumulatieverwarming) is volgens Test-Aankoop bij de meeste leveranciers uitgesloten.
• Alleen elektriciteit. Volgens de Vlaamse Nutsregulator bestaan dynamische prijzen alleen bij elektriciteit.
• Vaste vergoeding. Gemiddeld € 70 per jaar in mei 2026, bij sommige leveranciers tot € 130 (Test-Aankoop).
• Prijspieken. De hoogste uurprijs in 2025 was 517,57 € per MWh. Dat is ruim 51 cent per kWh, alleen voor het energiedeel. De laagste was min 462,33 € per MWh. Beide cijfers staan, zonder btw, in het Prijzenrapport 2025 van de Vlaamse Nutsregulator.
• Negatieve prijzen. Dan kost het energiedeel niets of is het zelfs negatief. Netkosten, heffingen en btw blijven.
• Aanbod. Klanten met een digitale meter mogen bij elke leverancier met meer dan 200.000 klanten een dynamisch contract vragen. Dat staat in de Europese richtlijn 2019/944, artikel 11.

Een voorbeeld van Test-Aankoop op vrijdag 22 mei 2026, alleen het energiedeel, inclusief btw: van 13 tot 14 uur ongeveer 0,74 cent per kWh en van 20 tot 21 uur 18,58 cent. Laadt u 30 kWh tussen 20 en 21 uur, dan kost dat 30 × € 0,1858 = ongeveer € 5,57. Tussen 13 en 14 uur is dat 30 × € 0,0074 = ongeveer € 0,22.

Wat kostten ze gemiddeld?

De Vlaamse Nutsregulator berekent elk jaar de kost voor een typisch gezin zonder sociaal tarief. In 2024 betaalde dat gezin ongeveer € 1.040 voor elektriciteit met een dynamisch contract. Dat was € 45 minder dan variabel en € 299 minder dan vast (VRT). Het gezin gebruikte 3.500 kWh per jaar.

In 2025 was dynamisch opnieuw het goedkoopst, met gemiddeld ongeveer € 1.203. Variabel kostte € 62 meer en vast € 193 meer (Prijzenrapport 2025 van de Vlaamse Nutsregulator, 7 mei 2026). Vast kostte in 2024 gemiddeld € 254 meer dan variabel. In 2025 was dat € 131 meer voor elektriciteit en € 179 meer voor gas. Vast en variabel kwamen dichter bij elkaar.

Twee kanttekeningen:

• Dit zijn gemiddelden over twee jaar. Een vast contract beschermt wel tegen een prijsstijging tijdens de looptijd. Dat voordeel zag u in die twee jaar niet.
• De cijfers gelden voor een gemiddeld verbruik. Wie verbruik naar goedkope uren verschuift, kan meer besparen. Wie veel verbruikt op dure uren, kan meer betalen (Vlaamse Nutsregulator).

In december 2025 had 0,8 procent van de Vlaamse gezinnen een dynamisch contract. Van de gezinnen zonder dynamisch contract had ongeveer 26 procent een vast contract (Vlaamse Nutsregulator).

Welk type past bij wie?

Een gezin zonder flexibiliteit of digitale meter. U verbruikt vooral 's avonds en kunt weinig verschuiven, of u hebt een klassieke meter. Dan is dynamisch niet mogelijk of levert het weinig voordeel op. Kies tussen vast en variabel. Vast geeft rust en een vaste uitgave. Variabel was gemiddeld goedkoper, maar de prijs kan stijgen.

Elektrische auto, warmtepomp of thuisbatterij. Deze grote verbruikers kunt u sturen. Een auto die in de goedkoopste uren laadt, levert het meeste op, schrijft Test-Aankoop. In 2025 kostte avondladen ongeveer € 152 meer dan laden in de namiddag, volgens CREG-cijfers die Test-Aankoop vermeldt. Let op uw maandpiek. Starten alle toestellen tegelijk in het goedkoopste kwartier, dan stijgt uw capaciteitstarief. Elke extra kW maandpiek kost u gemiddeld € 53,39 per jaar, exclusief btw. Een laadpaal of batterij met sturing helpt.

Zonnepanelen. Voor uw injectie staat een aparte prijs op de tariefkaart.

• Bij een vast of variabel contract is ook de injectieprijs vast of variabel, volgens vlaanderen.be. U sluit het terugleveringscontract af bij uw huidige of een andere leverancier.
• Een variabele injectieprijs kan in sommige maanden negatief worden. In 2025 kregen naar schatting bijna 29.000 gezinnen met zonnepanelen (prosumenten) minstens één maand een negatieve vergoeding (Vlaamse Nutsregulator, bij variabele contracten). Dat is ongeveer 3 procent van de prosumenten met een digitale meter (eigen berekening).
• Bij een dynamisch contract volgt de injectieprijs de uurprijs en kan hij negatief worden. Dan betaalt u om stroom te injecteren. Gebruik dan liefst zelf meer stroom.

Meer over uw teller en injectie leest u in "Zonnepanelen in 2026: zonder terugdraaiende teller".

Offertes eerlijk vergelijken

1. Start met de V-test. Dit is de onafhankelijke prijsvergelijker van de Vlaamse Nutsregulator. U geeft uw huidige contract en uw verbruik in. Hij toont aanbiedingen voor nieuwe klanten, niet uw exacte volgende factuur. Voor dynamische contracten uploadt u kwartierwaarden van Mijn Fluvius.
2. Lees de tariefkaart. Kijk naar de energieprijs per kWh en de vaste vergoeding per jaar. Een lage kWh-prijs met een hoge vaste vergoeding kan toch duurder zijn.
3. Bij variabel: welke index en hoe vaak? Vraag of het spot of forward is, en of de prijs maandelijks of per kwartaal wijzigt.
4. Looptijd en einde. Hoe lang ligt de prijs vast? Wat gebeurt na afloop?
5. Opzegvoorwaarden. Wat rekent de leverancier aan als u vroeger stopt? De V-test waarschuwt voor ongunstige voorwaarden, schrijft VRT.

Controleer ook uw huidige contract. Volgens de VRT (oktober 2026, naar cijfers van de CREG) betalen ongeveer 700.000 gezinnen gemiddeld € 700 per jaar te veel voor stroom en gas. Met de CREG Scan en de V-check, via de QR-code op uw factuur, ziet u in twee minuten waar u staat.

Wat nu?

1. Zoek uw laatste jaarafrekening. Noteer uw verbruik in kWh, uw vaste vergoeding en uw contracttype.
2. Open Mijn Fluvius. Controleer of u een digitale meter hebt en hoe hoog uw maandpieken zijn.
3. Vul de V-test in met uw eigen verbruik. Hebt u een digitale meter, upload dan uw kwartierwaarden.
4. Kunt u uw verbruik gemakkelijk verschuiven, bijvoorbeeld een auto laden of een boiler laten opwarmen? Zo ja, vergelijk één dynamisch contract met vast of variabel. Zo nee, kies tussen vast en variabel.
5. Controleer de vaste vergoeding en de opzegvoorwaarden voordat u tekent.

Bronnen en disclaimer

Deze tekst is gebaseerd op:

• CREG: hoe is de energieprijs opgebouwd
• FOD Financiën: btw op energie
• Vlaamse Nutsregulator: capaciteitstarief
• Vlaamse Nutsregulator: stappenplan veranderen van energiecontract
• Vlaanderen.be: V-test
• Ombudsdienst voor Energie: vaste vergoedingen versus verbrekingsvergoedingen
• FOD Economie: rechten bij problemen met uw energiecontract (2022)
• Richtlijn (EU) 2019/944, artikel 11
• Vlaamse Nutsregulator: Prijzenrapport 2025 (RAPP-2026-07, 7 mei 2026)
• VRT: prijzenrapport VREG over 2024 (2025)
• VRT: zo laat u zich niet vangen bij een overstap (2023)
• Kamer van volksvertegenwoordigers, wetsontwerp 56 1537: tekst aangenomen op 2 juli 2026 en tekst van de commissie
• VRT: uw energiecontract nakijken (oktober 2026)
• Consumentenorganisatie Test-Aankoop: dynamische tarieven, dynamische contracten 2026, wet koopkracht energie, persbericht 2 juli 2026, variabel tarief, indexatieparameters

Test-Aankoop is een consumentenorganisatie en geen officiële bron. De cijfers over 2025 komen uit het rapport van de Vlaamse Nutsregulator zelf. Dit is algemene informatie, geen persoonlijk advies. Tarieven en regels kunnen wijzigen. Stand: 30 oktober 2026.